Bodrum’da süngercilik bir meslekten fazlasıydı. Süngerciler tek nefeste onlarca metre derine iner, ekmeklerini denizin dibinden çıkarırdı. O derinliklerde yalnızca sünger yoktu; insanlık tarihinin en eski izleri de oradaydı. Bu izleri ilk görenler de onlardı.
Süngercilik, ekmeğini denizden çıkaranların alın teriyle yazdığı bir yaşam öyküsüydü. Bodrum’un kimi zaman hırçın, kimi zaman dingin sularında çalışan bu insanlar yalnızca bir geçim yolu değil, bir yaşam biçimi kurdu. Bu gelenek zamanla kentte güçlü bir denizcilik kültürünün doğmasını sağladı.
İskele meydanında bir akşam
1958’in Mayıs ayında Amerikalı gazeteci Peter Throckmorton Bodrum’a geldi. Yanında Türkiye’nin ilk sualtı fotoğrafçılarından İzmirli Mustafa Kapkın vardı. Bir akşam, iskele meydanındaki bir restoranda Bodrumlu sünger dalgıcı Kaptan Kemal Aras ile tanıştılar. Plansız, kendiliğinden gelişen bir tanışmaydı.
O akşamki sohbet, dünyanın ilk bilimsel sualtı arkeoloji kazısına giden yolu açtı. Süngercilerin yıllardır bildiği batıklar, ilk kez bilim insanlarının gündemine girdi.
Bir süngerciden bir bilime
Bu buluşmadan iki yıl sonra, bugün “sualtı arkeolojisinin babası” olarak anılan Amerikalı Prof. Dr. George F. Bass Türkiye kıyılarına geldi. Bass’ın Türkiye’deki batık kazıları 50 yılı aşkın sürdü. Antik çağın ticareti ve denizciliği hakkında bilinmeyenler birer birer gün yüzüne çıktı. Dünyanın bilinen en eski gemi batığını bilim insanlarına gösteren de bir Bodrumlu süngerciydi.
Bodrum da bu yolculuktan payını aldı. Harabe halindeki Bodrum Kalesi ayağa kalktı ve bugün dünyanın dört bir yanından ziyaretçi ağırlayan Sualtı Arkeoloji Müzesi’ne dönüştü. Kalenin taşları arasına ilk harcı koyanlar arasında da yine süngerciler vardı.
67 yıl sonra bir kitap
Bu hikaye, Kemal Kaşdaş’ın kaleminden “Bodrum’un Aslanı Kaptan Kemal Aras” adıyla kitaplaştı. Her şey, Bodrum Denizciler Derneği için hazırlanan bir süngercilik belgeseliyle başladı. Belgeselin başrolünde Kaptan Kemal Aras vardı. Kaptanın kızı Şükran Hanım babası için bir kitap yazılmasını istedi; on ay süren araştırmanın ardından kitap ortaya çıktı.
Bugün hem benim hem ülkemizin bir gurur kaynağı olan bir denizcinin dileğini yerine getirmenin mutluluğunu yaşıyoruz.
Kemal Kaşdaş
Ege Yayınları’ndan çıkan kitap, 22 Haziran 2025’te Trafo’da okurlarla buluştu. Tanıtımda Kaptan Kemal Aras’ın sualtı çalışmalarına ait fotoğraflar ilk kez sergilendi; kaptanın Mandalinci adlı teknesinin küçük bir maketi de oradaydı.
Süngerciliğin tuzla, emekle ve cesaretle yazılmış hikayesi, Bodrum’un belleğinde yaşamaya devam ediyor.
Kitabın tanıtım gününü ve temin edilebileceği yerleri bu haberde okuyabilirsiniz.
